Fotografie

Gamut


Fotografie » TechTalk » Digitale doka » Kleur » Gamut

De meeste kleursystemen zijn beperkt in het aantal kleuren die weergegeven kunnen worden. Een kleursysteem kan zowel een natuurkundig kleurmodel zijn (L*a*b kleurmodel), een praktisch model (CMYK bij drukpersen en RGB bij computerschermen), maar het kan ook een praktische toepassing zijn (het mengen van verven bij het schilderen). De gamut is de verzameling kleuren die weergegeven kunnen worden in het systeem.

De naam “gamut” is afkomstig uit de notenleer en geeft het bereik van een muziekinstrument weer. De Griekse letter Gamma (Γ) geeft de laagste toon weer, en de ut de hoogste toon. Zo is het woord gam-ut ontstaan. Alle kleuren worden het gemakkelijkst voorgesteld door een bol, met wit bovenaan en zwart onderaan, en de verschillende kleuren rond de evenaar. De opstelling van de kleuren op de bol is gebaseerd op antagonismen: onze ogen kunnen onmogelijk terzelfdertijd groen èn rood zien (of blauw en geel).

Om een meer praktische voorstelling te bekomen gebruikt men een doorsnede van de bol. De doorsnede is geen cirkel, maar een speciale vorm omdat die aangepast is aan de gevoeligheid van onze ogen. Het L*a*b kleurmodel is het best in staat alle kleuren weer te geven, en wordt daarom gebruikt als referentie.

De vorm geeft de gamut weer van onze ogen: wat wij kunnen zien. In het L*a*b kleurmodel bestaan er nog meer kleuren, die echter geen fysische voorstelling hebben.

RGB kleurmodel

Een weergavesysteem (televisie, tijdschrift,...) moet zoveel mogelijke kleuren kunnen weergeven. Het RGB kleurmodel wordt vaak gebruikt: in digitale fototoestellen, computerschermen en televisies. De kleuren van het RGB model vormt een deelverzameling: door het RGB kleurmodel te gebruiken gooien we 50% van alle kleuren weg.

RGB kleurmodellen verschillen onderling: Apple heeft een eigen kleurruimte (die gebruikt wordt op de mac), en ook Adobe gebruikt een eigen kleurruimte. Het voordeel van de Adobe kleurruimte is dat die een grotere gamut heeft, maar bekijk je een foto in adobe-RGB via een systeem dat de adobe-kleurruimte niet kent, dan zien de foto's er vreselijk flets uit: lees deze vraag en antwoord van een van de bezoekers van m'n site voor meer informatie.

RGB televisie

Wegens de beperkingen van het videosignaal kan een televisietoestel slechts een klein deel van het RGB model weergeven. Bekijk je de foto's via een USB stick direct op de televisie, dan zou je veel betere kleuren moeten hebben.

RGB LCD panel

Maar ook LCD panelen zijn niet in staat alle theoretische kleuren van het RGB model weer te geven. Een LCD panel heeft namelijk een backlight (kleine TL buizen of witte leds). De gebruikte backlights geven echter geen mooi wit licht (dat alle kleuren omvat), maar een spectrum waaruit bepaalde kleuren ontbreken. Het “lijkt” wel wit (metamerisme): wit kan je "maken" met blauw en geel, maar dit “wit” bevat weinig huidstinten.


“Witte” leds hebben een blauwe lichtgevende diode en een deel van het blauw wordt omgezet in geel door een speciale coating (fluorescentie).
De stippellijn geeft de gevoeligheidscurve van onze ogen weer.

Een desktop monitor heeft doorgaans een bredere gamut dan die van een notebook monitor. Bij een notebook monitor spelen andere argumenten een rol: men wilt namelijk een scherm dat zo helder mogelijk is en zo weinig stroom verbruikt. Met een blinkend scherm “lijkt” het beeld ook veel scherper en kleurrijker, maar in feite is dit niet zo: het grafiek van de gamut is het bewijs.

CMYK kleurmodel

Bij het drukken gebruikt men een ander kleurmodel. Bij het mengen van kleuren is de kleur die men bekomt donkerder dan de basiskleuren (subtractieve kleurmenging), daarom moet men heldere basiskleuren kiezen. Bij drukpersen gebruikt men daarom de kleuren cyan, magenta en geel. Om zwart te bekomen dat niet uitloopt (teksten) heeft de printer ook zwarte inkt.

Dit model heeft een nog beperktere gamut dan die van het RGB model. Heldere rode, groene en zelfs paarse tinten zijn niet mogelijk. Professionele drukpersen gebruiken daarom twee extra kleuren: orange en groen om zo de gamut uit te breiden (hexachrome drukpersen).

Bepaalde inktjetprinters hebben eveneens twee extra inktkleuren (groen en rood) om de gamut uit te breiden.

De twee extra kleuren van consumentenprinters (licht-cyan en licht-magenta) zijn uitvindingen van de commerciële dienst van de fabrikant. Deze extra kleuren breiden de gamut niet uit, maar zorgen er voor dat de inktpuntjes niet zichtbaar zijn op het papier omdat de kleur veel fletser is. Daardoor is het mogelijk goepkopere printkoppen te gebruiken (de inkdruppeltjes moeten namelijk niet meer zo klein zijn).

De gamut van de verven (bij het schilderen) is groter dan die van het CMYK kleurmodel omdat er meer basiskleuren gebruikt worden. Schilders gebruiken geconcentreerde pigmenten die ze mengen en eventueel met witte verf verdunnen om tot de gewenste tint te komen.

Monochroom

Ook een zwart-wit afbeelding heeft een gamut. Dit is een lijn dat beide polen van onze kleurenbol verbindt.

Kleurbereik


RGB kleurmodel als deelverzameling


Gamut van LCD panelen:
een desktop monitor (Nec) en een laptop (Macbook)


De kleuren van het CMYK model

Paginas die volgens Google je zouden kunnen interesseren