Filmontwikkeling


Fotografie » TechTalk » Film » Ontwikkeling

Negatief, positief, kleur en instant

Hier leg ik grafisch uit hoe film ontwikkeld wordt. Ik ga niet in de details treden (zeker niet bij kleurontwikkeling!), mijn bedoeling is je een idee te geven hoe de filmontwikkeling gebeurt. En je zal terloops leren dat positieffilm precies hetzelfde is als negatieffilm... enkel de ontwikkeling is verschillend. Men heeft het verkeerd als men spreekt over omkeerfilm (reversal film): het is niet de film die omgekeerd werkt, het is de ontwikkeling!

In een ontwikkelcentrale worden alle films aan elkaar gelijmd en lopen van het ene bad in het ander, aangedreven door tandwielen die in de filmperforaties grijpen. Daarom kan 126-film (Instamatic) niet samen met 135 film (kleinbeeld) ontwikkeld worden alhoewel beide dezelfde breedte hebben: de perforaties komen niet overeen. Bij de ontwikkeling van alle filmformaten worden dezelfde produkten gebruikt (het filmformaat speelt hier geen enkele rol); dezelfde oplossingen kunnen gebruikt worden voor alle kleurfilms en zwart-wit chromogene films.

De eerste films waren sterk orthochromatisch, ze waren hoofdzakelijk gevoelig voor blauw licht. Het gevolg was dat blauwe tinten veel te helder waren en rode tinten zwart weergegeven werden.

Door toevoeging van aktieve kleurpigmenten werd het mogelijk film gevoelig te maken voor alle kleuren. Panchromatische emulsies (even gevoelig voor alle kleuren) hadden eerst weinig succes: ze waren driemaal zo duur als orthochromatische films. Tegenwoordig is alle (zwart-wit) film panchromatisch.

Men bleef lange tijd isochromatische films gebruiken (gevoelig voor alle kleuren behalve rood). In die tijd werden de films namelijk door de fotografen zelf ontwikkeld, en de ongevoeligheid voor rood licht was maar een klein nadeel: de fotografen waren gelukkig dat ze de films onder rood licht konden ontwikkelen.

Spiraaltje

Een fotograaf die zelf ontwikkelt rolt de film op een speciale houder, zodat de film een spiraal vormt en de afstand tussen de verschillende 'lagen' constant blijft. Dit oprollen moet natuurlijk in absolute duister gebeuren! De houder met de opgerolde film wordt dan in een klein reservoir geplaatst (juist groot genoeg voor de filmhouder). De produkten worden in het reservoir gegoten, het reservoir wordt regelmatig geschud en op het einde van de fase wordt het reservoir leeggegoten. De produkten zijn vaak gemaakt voor éénmalig gebruik (vooral produkten voor kleur-ontwikkeling). Pas na de laatste spoelbeurt wordt de film van de bobine gehaald.

Om het opwikkelen van de film op een spiraal bestonden er verschillende (min for meer) handige apparaatjes.

Emulsie

De gevoelige laag vormt een emulsie van scheikundige stoffen in gelatine. Gelatine is niet oplosbaar en het water dringt slechts lanzaam door de gelatine. Daardoor is de behandeling niet ogenblikkelijk, maar kan men het effekt doseren door de emulsie langer of korter in het bad te laten. Een gemiddelde ontwikkeltijd is bijvoorbeeld 4 minuten, maar hoe warmer het bad, hoe sneller de ontwikkeling gebeurt. Ontwikkelcentrales werken daarom op een zo hoog mogelijke temperatuur, zodat ze meer films per uur kunnen ontwikkelen. Bij een hoge temperatuur moeten de baden echter sneller vervangen worden: de juiste temperatuur is daarom een compromis.

Negatief ontwikkeling

Zwart-wit filmontwikkeling kan thuis gebeuren, ik ken menig amateur-fotograaf die over een eigen foto-labo beschikten. Ook de afdrukken kunnen thuis gemaakt worden. De meest voorkomende ontwikkelmethode is de negatief-ontwikkeling. Zowel de film als de afdruk op papier worden negatief ontwikkeld. De afdruk kan een omkleuring (toning) ondergaan.

Om afdrukken te maken op een groter formaat dan het origineel heeft men een vergroter nodig.

De ontwikkeling is de belangrijkste fase van de behandeling, daarom had iedere fotograaf zijn eigen ontwikkelaar recept.

Positief ontwikkeling

Bij positief-ontwikkeling komt er een fase meer bij de ontwikkelen. De film toont nu een positief beeld en kan op een scherm geprojecteerd worden (diapositief). Er worden doorgaans geen afdrukken gemaakt van diapositieven.

Kleur ontwikkeling

Het eerste systeem om kleurafdrukken te bekomen was het autochrome-procédé, dat gebaseerd was op de klassieke monochrome positieve ontwikkeling. Er zijn verschillende gelijkaardige procédés ontwikkeld. Het photochrome systeem werd gebruikt om kleurenpostkaarten te drukken uitgaande van een monochrome foto.

Pas achteraf is men met echte kleursystemen gaan werken en had men negatieve en positieve kleurontwikkeling. Het maken van kleurafdrukken gebruikt dezelfde procedure als de negatief ontwikkeling van kleurfilm, maar er bestaat ook fotografisch papier dat een direct positief beeld geeft (bijvoorbeeld om foto's te maken van dia's).

Omdat de kleurfilm dominant werd, werden er ook zwart-wit films gemaakt die via het kleurprocédé ontwikkeld konden worden (chromogene zwart/wit films met C-41 ontwikkeling). Het voordeel was dat deze films op dezelfde manier ontwikkeld konden worden als kleurfilms (op dezelfde band in de ontwikkelcentrale).

Is dit allemaal te eenvoudig voor u? Probeer dan eens de omgekeerde ontwikkeling.
De reden waarom negatief film een orange masker heeft is heel technisch.

Instant ontwikkeling

Instant-fotografie bestaat nog altijd. Vroeger waren het toestellen van Polaroid, nu is er enkel nog Fuji die instant-fototoestellen en film maakt. De toegepaste technologie (dye transfer) is die van Polaroid. De kleurstoffen die het beeld moeten vormen migreren van de gevoelige laag naar de visualisatie-laag, terwijl de kleurstoffen die niet zichtbaar moeten zijn, vastgehouden worden in de gevoelige laag.

Paginas die volgens Google je zouden kunnen interesseren