Fotografie Filters Lenzen Techtalk Sitemap
Op deze pagina Top



Mail Marc Doigny
De UV-filter
absoluut nutteloos
Filters
Bij een fototoestel wordt er vaak een extra UV-filter verkocht, terwijl die totaal geen nut heeft.

UV-filters


Geen filter


UV-filter

Enkel kwartsglas laat UV-licht door. Gewoon glas (en ook het glas dat in de lenzen gebruikt wordt (kroon-, flint- en fluoriet glas)) houden UV stralen tegen. Waarom je nog extra de UV-straling moet tegenhouden is mij een raadsel…
Ben ik iets vergeten in mijn lijst van filters? Oh, ja, UV-filters. Dergelijke filters halen het UV-component uit het aanwezige licht. Nu is het wel zo dat we in België weinig last hebben van UV-straling, je kan dagen op het strand liggen en nauwelijks een bruine teint krijgen. Van de kleine hoeveelheid aanwezige UV-straling wordt nagenoeg alles door de lenzen zelf tegengehouden. Enkel het gebied tussen blauw licht en UV-A (golflengte tussen 400 en 350 nm) wordt heel miniem doorgelaten. Hoog in de bergen kan het nuttig zijn een UV-filter te gebruiken. Aan zee heb je meer last van reflekties op het zand en het water (en hier biedt een polarisatiefilter soelaas). Volgens verkopers zou je altijd een UV-filter op je lens moeten hebben want het maakt de beelden zuiverder (vertaald: de winstmarge op UV-filters is heelwat hoger dan op de fototoestellen zelf).

We hebben weinig last van UV-straling in België. De kinderen met Xeroderma pigmentosum (de "kinderen van de maan" omdat ze enkel 's nachts buiten mogen) zullen mij hier wel tegenspreken, maar ze krijgen al huiduitslag als ze een onbeschermde halogeenlamp gebruiken (een halogeenlamp met enkel de kleine kwarts lamp, van zodra de halogeenlamp in een houder met glazen voorplaat gestoken wordt worden alle UV straling tegen gehouden).

De minpunten van dergelijke filters zijn echter legio: iedere filter vervormt het beeld een beetje (hoe duurder je lens, hoe sterker de UV-filter storend werkt). Uit onderzoek is gebleken dat sommige filters totaal waardeloos zijn (en je kan het niet "zien", bij een polarisatiefilter is het effekt altijd merkbaar). Je had evengoed een stuk vensterglas kunnen gebruiken. Als je vindt dat de foto's er te blauw uitzien, dan kan je een "warming filter" gebruiken. Deze filters hebben wèl een effekt, en filteren terloops ook het UV-component, mocht je echt de noodzaak voelen alle sporen van UV-straling tegen te houden. De positieve effekten die aan UV-filters worden toegeschreven en de negatieve die je erbij moet nemen kunnen evengoed bekomen worden met photoshop.

Een lijstje van de negatieve effekten (ik ga het maar in het vet zetten):

  • Oorzaak van flares en spookbeelden, vooral bij frontaal licht, niet enkel bij heldere lichtbronnen maar zeer goed zichtbaar 's nachts (straatverlichting)
  • Beeldonscherpte, ieder stuk glas in het lichtpad betekent twee lucht-glas overgangen meer, met bijhorende refraktiestoringen.
  • Kleurdenaturatie, de verhouding van de verschillende lichtfrekwenties wordt verstoord, waardoor de werking van de automatische witbalans in de war wordt verstuurd.
Ik ben trouwens niet de enige die tegen de verschrikkelijke UV-filter ten strijde trekt: lees bijvoorbeeld hier over UV filters en flares (in 't engels). 't Is niet door mij geschreven, dus die kerel kan je vertrouwen.

Zoals je kan zien op de laatste foto: een UV-filter heeft weinig effekt. In het ergste geval kan het de kleurbalans van je fototoestel in de war sturen. Als je de eerste en laatste foto vergelijkt (zonder en met), dan is de foto zonder filter heelwat beter.

Wat soms wèl nuttig kan zijn is een extra infra-rood filter (d'er zit er al een in het toestel zelf, maar soms schiet ie tekort). Een extra infra-rood filter (dat soms zeer nuttig kan zijn) is echter nergens te krijgen...


bandpass filter
En ik zal het grappigste voor het laatst houden: CCD-SENSOREN ZIJN HELEMAAL NIET GEVOELIG VOOR UV-LICHT. Een van de problemen waarmee de makers van de Blu-Ray DVD recorders te kampen hebben is namelijk… de ongevoeligheid van de sensoren voor het gebruikte licht. Heb je je trouwens al eens afgevraagd waarom de makers van videocamera's en fototoestellen hun apparaat wel uitrusten met een IR-filter, maar niet met een UV-filter? In de tabel rechts zie je de spectrale gevoeligheidscurve van verschillende sensoren. Fototoestellen gebruiken een standard CCD sensor, de andere sensoren zijn specifiek bedoeld voor technische toepassingen waar een breed spectrum wèl nodig is. Het zichtbaar licht gaat van 400nm tot 750nm. Onze fotosensor is niet gevoelig voor golflengtes boven 400nm (ultra-violet), maar wel zeer gevoelig voor golflengtes lager dan 750nm (infra-rood). De storingen veroorzaakt door de UV-filters treden wel op in het zichtbaar spectrum!

De tweede foto toont ons het frekwentieverloop van de ingebouwde bandpass filter. De UV-straling wordt tegen gehouden (terwijl dit niet strikt noodzakelijk is) maar een klein deel infra-rode straling kan door de filter. De uiteindelijke spectrale gevoeligheid is het produkt van de filterdoorlaatcurve en de sensorgevoeligheid.

Laten we toch eerlijk zijn: ik heb één nuttige toepassing gevonden van de UV-filter: het verminderen van “purple fringing” of kleurfouten. Deze fouten worden veroorzaakt door het verschillend brekingsindex van glas voor de verschillende kleuren. Een UV-filter vermindert het paars component, de fout wordt dus minder zichtbaar. Je zal heelwat moeten experimenteren, want niet alle filters verminderen het paars component: probeer ook een haze-filter en een warming filter. Met een goede optiek heb je geen last van chromatische aberraties: de UV-filter is dus een noodoplossing.