Een extra flitser voor macrofotografie
dat je in de vorm van een ringflitser kan bouwen
Led flitser
Fotografie » TechTalk » Flitsers » zelfgemaakte LED flitser
Bij macro-fotografie heb je vaak wat extra licht nodig, al was het maar om de diafragma wat meer te kunnen sluiten en een werkbare scherptediepte te bekomen. Een normale flitser is te zwaar en het licht gaat de verkeerde kant uit. Wat we zoeken is een kleine ringflitser dat we rond de macro-lens zullen plaatsen.

Witte LEDs?

Vroeger bestonden enkel monochromatische leds: eerst infrarood (afstandsbediening), roodkleurig, wat later geel, groen, en pas recentelijk blauw en zelfs ultraviolet.


De eerste zogenaamde witte leds werden gemaakt door 3 leds (rood, groen en blauw) in een behuizing te integreren. De leds waren op elkaar afgestemd om ongeveer wit licht te geven.

Met de komst van leds die in het ultra-violet stralen kon men het principe van de TL-lamp toepassen: een coating die de UV-straling omzet in wit licht. De bekomen kleur was beter maar het rendement was redelijk laag. Daarenboven tast de sterke UV straling de behuizing aan.

De laatste generatie leds worden gemaakt door een blauwe led en fluorescent materiaal dat geel uitstraalt (zie curve links). Het resulterend licht (blauw + geel) is wit, maar de curve is niet zo goed als bij een UV-led met fluorescerende coating.

LEDs voor flitsers

Tegenwoordig kan je heel gemakkelijk krachtige leds bekomen (Lumileds, Luxeon,...). Deze leds van 1 watt of meer worden in lichtarmaturen gebruikt. Omdat de leds niet warm mogen worden bezitten ze een grote koelplaat. De koelplaat kan je eventueel wegsnijden want koeling zal niet nodig zijn in onze toepassing. Deze leds werken normaal met een continu stroom van 300mA en kunnen probleemloos een korte piek van 1A verdragen. Kleinere exemplaren worden gebruikt in led-taslampen waar ze de gewone gloeilampen vervangen. Dit is één mogelijkheid.

flash leds
Leds voor fototoestel flitser
Een andere mogelijkheid zijn de speciale flits-leds die de xenon flitser vervangen in recente compact fototoestellen. Deze leds zijn gemaakt om de hoge stroom te verdragen (maximum 2A), maar ze kunnen ook constant aangestuurd worden (maximum 100mA). Ze zijn te koop op ebay (photoflash led) en bij online onderdelenleveranciers zoals Conrad. Dit zijn SMD componenten die de koperoppervlakte gebruiken als koeling.

En uiteindelijk kan je een heleboel normale witte leds gebruiken. Deze leds soldeert u dan op een printplaat dat eerst uitgesneden is om rond de lens gemonteerd te kunnen worden. Deze leds zijn normaal gemaakt voor continu gebruik als een gewone led (stroom: 20mA), maar kunnen kortstondig een 10-voudige strooom verwerken. Voldoende lichtintensiteit kan men enkel bekomen als er voldoende leds gebruikt worden, want deze leds zijn niet gemaakt om te flitsen. 30 leds is een goede waarde.

Alle leds hebben een spanning van minstens 3V nodig als ze in geleiding zijn. De spanning moet hoger zijn als ze in flits-modus aangestuurd worden. Met een voedingsspanning van 12V kan je maximaal 3 leds in serie aansturen, en met 18V zijn dat er 5.

Praktijk

led
Led array
Mijn eerste proefversie was een printplaat met een aantal gewone witte LEDS. De voedingsspanning was 12V en er werd gewerkt met 8 reeksen van 3 leds. Bij een tweede ontwerp werden de leds gemonteerd op een cirkelvormig uitgeboorde printplaat, juist groot genoeg om rond het objectief geplaatst te worden. De voedingsspanning is 18V (twee 9V-batterijen in serie) met 4 reeksen van 5 leds (20 leds in totaal). De printplaat bevat naast de leds ook de vermogenselectronika en een paar bufferelko's (zie schema). De stuurelectronika en twee oplaadbare 9V batterijen zitten in een defekte flitser die ik vooral gebruik vanwege zijn hot-shoe: de connector naar het fototoestel.

Ik heb geen experimenten uitgevoerd met een speciale flitsled, maar ik vermoed dat één enkele led geen evenwichtig licht zal geven voor macrofotografie (teveel schaduwen). Dit werd getest met een equivalente lichtbron zoals de luxeon powerled. Met drie stuks kom je niet toe om een ringflits te bouwen: je hebt er minstens 5 nodig om het licht evenwichtig te verdelen zoals bij een echte ringflitser.

led
Led 1 watt luxeon
De lichtverdeling heb ik uitgetest met 1 watt Luxeon leds. Ik liet ze op een relatief laag vermogen continu werken (ongeveer 100mA) en gebruikte een piekstroom van ongeveer 900mA bij het flitsen. Om een evenwichtige lichtverdeling te bekomen heb je 5 leds nodig. Koop ze in één keer, want er zijn kleurverschillen tussen de produktieruns (minder dan bij de witte leds). Het laagvermogen continu licht is ideaal voor het scherpstellen en geeft aan hoe de foto uiteindelijk belicht zal worden. Eigenlijk is het een ringflitser met modeleerlamp!

Een bijkomend voordeel is dat je de belichting kan instellen door de sluitertijd te veranderen (binnen bepaalde grenzen). De leds blijven namelijk branden zolang de sluiter open is, maar dit hangt af van het gebruikte fototoestel (er zijn geen normen hoe lang de electrische puls moet duren), en ook van de instelling front curtain of rear curtain. De beste resultaten heb ik bekomen met front curtain. Je zal echt proefondervindelijk moeten werken (manuele belichting). Enkel het veranderen van de opening (diafragma) geeft het verwachte resultaat.