Fotografie: brandpuntsafstand en cropfaktor

...

Cropfaktor

Andere items:
Optische regels bij superkleine sensoren
Cropfaktor per merk

Andere artikels rond natuurkunde en fotografie

Full size en kleinere sensoren

Full size sensor: 24 * 36 mm
1.43X crop faktor van de APS-C
1.5X crop factor: Nikon
1.6X crop factor: Canon
2X crop factor: Four Thirds
4X cropfaktor: Prosumer
8X cropfaktor: Consumer

Schijnbare beeldvergroting

Zogenaamde full size toestellen hebben een sensor dat evengroot is als de oppervlakte van een traditionele film (24×36mm). Bij de meeste digitale reflextoestellen is de sensor echter kleiner: Nikon gebruikt een cropfaktor van 1.5 en Canon een cropfaktor van 1.6 (en ook 1.3 op zijn toestellen voor professionele sportfotografie). De groep van de Four Thirds met als lijsttrekker Olympus gebruikt uitsluitend sensors met een cropfaktor van van 2.

Bij digitale fototoestellen met een kleinere sensor wordt vaak verwezen naar het APS-formaat, terwijl dit formaat eigenlijk een cropfaktor van 1.43 heeft (APS-C of "klassiek", het echte APS-formaat was breedbeeldig (16:9 beeldverhouding) en dus niet vergelijkbaar met film (3:2-verhouding)).

Wat zijn de gevolgen van een dergelijke cropfaktor?

De cropfaktor verandert niets aan de optische eigenschappen van de lens
De cropfaktor heeft geen invloed op de brandpuntsafstand. Dat is een eigenschap van de lens. Een cropsensor verandert ook niet de perspectief: bij portretfotografie sta je altijd best op 2 à 3 meter van het model voor een zogenaamde "full body" foto om de perspectiefvervorming te beperken.
Het beeld wordt schijnbaar vergroot. Het is alsof Photoshop automatisch een uitsnede zou doen van iedere foto. Als je een lens van 85mm gebruikt, lijkt het alsof de lens 136 mm heeft (op een Canon 300D, 350D, 400D, 20D of 30D). Leuk als je vooral met telelenzen werkt, maar minder interessant voor binnenhuisfotografie waar je verplicht bent breedhoeklenzen te gebruiken.
Om eenzelfde helderheid te bekomen kan de diameter van de objectieflens kleiner gemaakt worden.
Dit fenomeen is echter enkel te merken bij lenzen die specifief voor dat formaat gemaakt zijn: de Olympus Four Thirds lenzen zijn daar het beste voorbeeld van. Bij Canon zijn de meeste lenzen full-frame compatibel, enkel de "S"-lenzen zijn specifiek gemaakt voor het kleinere sensor en hebben een kleinere objectieflens, en dus ook een kleinere uittredepupil. Sigma maakt lenzen die speciaal berekend zijn voor de cropsensoren, en dit is een heel intelligente keuze. Zie bespreking van de uitstekende Sigma 50-150 f2.8.
Bij een cropsensor reflextoestel is het beeld in de zoeker kleiner dan bij een toestel met een full size sensor. Het matglas van de zoeker is namelijk altijd even groot als de sensor. Vooral bij het manueel scherpstellen speelt dit een rol.

Prosumer-toestellen zoals de de Sony DSC-F828 gebruiken kleine sensoren (4 X kleiner dan bij full size). De effekten zijn merkbaar, maar nog niet zo uitgesproken als bij de superkleine sensoren die toegepast worden bij GSM-toestellen en supercompact fototoestellen.

Full size... of full frame?
Full size: sensor heeft dezelfde formaat als een filmstrookje Full frame: verwerkingsprincipe van de sensoren van professionele reflextoestellen (full frame transfer) in vergelijking met toestellen die een interline transfer CCD gebruiken.

Voordelen van een full size sensor?

Eigenlijk heeft een full size sensor tegenwoordig niet zoveel voordelen meer ten opzichte van een cropsensor. De technologische vooruitgang (miniaturisatie) bij ieder merk zorgt ervoor dat je dezelfde goede eigenschappen kan bekomen met een sensor die maar half zo groot is. Het enige pluspunt is dan ook historisch van aard: de sensor heeft dezelfde afmetingen als de gevoelige oppervlakte van een normale film, waardoor je als fotograaf direkt kan weten welk beeld je bekomt met een bepaalde lens.

Met een full size sensor komen de (breedhoek-)eigenschappen van een lens beter tot hun recht. Een Canon 24mm-lens op een full frame is een breedhoeklens. Op een cropsensor is de bekomen uitsnede dat van een normaallens.

Bij cropsensoren in reflextoestellen is het grootste voordeel dat de lenzen kleiner kunnen zijn. Olympus en Nikon maken volop gebruik van deze mogelijkheid, maar bij Canon is het gros van de lenzen aangepast aan de full size sensoren. Canon is ook het merk dat de meeste fototoestellen met full size sensoren produceert (voor de professionele markt), een overzicht per merk is hier te vinden.

Bij heel kleine sensoren, zoals gebruikt in compact-toestellen is de beeldkwaliteit algemeen minder; dit wordt gedeeltelijk veroorzaakt door de kleinere sensor (meer ruis), maar ook bijvoorbeeld door de minderwaardige optiek.