Kleurweergave-index en metamerisme
 
Fotografie » TechTalk » Kleur » Metamerisme
Verschillende lichtbronnen geven “wit licht”. Niet alle spanjaarden hebben een snor en niet ieder wit licht is "wit". Het licht van een TL buis is even "wit" als dat van de zon, en toch zien de foto's genomen onder TV-verlichting er vaak afgrijselijk uit. Dit is omdat het uitgestraalde lichtspectrum gebrekkig is.

De kleurtemperatuur werd reeds op een andere pagina besproken.

Kleurweergave index

Kleurweergave TL lamp
Kleurweergave TL lamp

Kleurweergave HID lamp
Kleurweergave HID lamp

Naast de helderheid van een lamp en zijn kleurtemperatuur (meer naar het rode of meer naar het blauwe) speelt ook de kleurweergave-index (CRI of Color Rendering Index) een rol bij fotografie.

Een ideale lichtbron (wat kleurweergave index betreft) is een gloeilamp (continu spectrum) of zonlicht. Een gloeilamp (of halogeenlamp) heeft een zeer laag rendement, daarom probeert men deze lichtbronnen te vervangen door alternatieven.

Gebruik nooit TL-buizen in een studio (je gaat ook geen gele natrium-lampen gebruiken, toch?). Klassieke TL buizen hebben een zeer onevenwichtige kleurweergave: niet alle kleuren van de regenboog zijn correct aanwezig. De dips zijn duidelijk zichtbaar in het grafiek. Ook witte leds hebben een onevenwichtige kleurweergave. Men zegt dat de kleurweergave-index van een TL lamp laag is (waarde van 60 tot 80%). CCFL buizen (gebruikt in flatbedscanners en als backlight in LCD televisies) hebben doorgaans een betere kleurweergave-index.

Metaal-halogenide-lampen hebben een goede kleurweergave (index: 95%), beter dan gewone kwiklampen en zijn dus geschikt voor studiofotografie, maar xenonlampen (lamp van een beamer en flitslamp) zijn nog beter (98%). Bij studiowerk onder constant licht (filmopnames bijvoorbeeld) wordt tegenwoordig overgeschakeld op speciale metaal-halogenide lampen vanwege het hoger rendement (produceren merkelijk minder warmte).

Hoewel het licht van een TL buis er "wit" uitziet, zien de foto's er achteraf afgrijselijk uit omdat bepaalde belangrijke kleurgebieden ontbreken (bijvoorbeeld geel-orange: daarom zien de modellen er groezelig uit). Het fenomeen waarbij een lichtbron er "wit" uitziet terwijl het maar een deel van de regenboog bevat heet metamerisme.

Het "wit" van een TL lamp is niet te vergelijken met het "wit" van een halogeenlamp, en ook niet met het "wit" van een witte led.

Metamerisme

Bij metamerisme geven twee verschillende lichtbronnen dezelfde witte kleur. Een wit blad papier heeft dezelfde tint onder beide lichtbronnen. Een TL buis, een witte led en een halogeenlamp kunnen eenzelfde tint geven omdat onze ogen de kleuren samenvoegen. Het mengprodukt is dan wit, en in de meeste gevallen slagen de fabrikanten er zeer goed in om een "gemiddeld wit" te bekomen, ondanks de gebreken in de kleurweergave index.

Wordt er nu een gekleurd onderwerp (in dit geval een GretagMacbeth ColorChecker kaart) belicht met onze gebrekkige lichtbron, dan is het resultaat totaal verschillend.

GretagMacbeth ColorChecker

De GretagMacbeth ColorChecker kaart is speciaal ontworpen voor het testen van fototoestellen, maar kan ook gebruikt worden voor het controleren van lichtapparatuur. De gekozen kleuren zijn niet gesatureerd om oversturing te voorkomen. Het cyan vlak (derde rij, linkse kolom) zit tegen het gamut van de monitor.

De eerste kaart is de normale weergave, zoals de kaart eruit moet zien onder zonlicht. De tweede kaart is belicht door kunstlicht (TL). Bepaalde kleuren zien er doffer uit, anderen zijn dan weer te fel.

  • De kleuren die doffer zijn, zijn de kleuren die niet aanwezig waren in ons gebrekkig lichtspectrum (huidstinten, rood en geel).
  • De fellere kleuren zijn overmatig aanwezig (vooral groen in ons voorbeeld).
Bij toepassingen waar het belangrijk is de juiste kleuren te bekomen (drukkerij, fotostudio) is het noodzakelijk een lichtbron te gebruiken met een uitstekende kleurweergave-index.

Een indicator dat wij te maken hebben met zuivere metamerisme is dat de grijsbalk geen kleurzweem vertoont (dit wordt veroorzaakt door een verkeerde kleurtemperatuur, niet door een gebrekkige kleurweergave-index).

Metamerisme is het effekt op kleur, dat vergelijkbaar is met gekleurde filters bij zwart-wit fotografie: bepaalde kleuren worden donkerder of helderder weergegeven dan in werkelijkheid.

GretagMacbeth ColorChecker

De enige echte GretagMacbeth ColorChecker kaart
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De GretagMacbeth ColorChecker kaart zoals hier links afgebeeld is zuiver in HTML gecodeerd. Dit is de enige juiste, indien je met een gecalibreerde monitor werkt. Er zijn heel minieme verschillen met de kaarten die boven afgebeeld zijn: deze kaarten zijn foto's van een bestaande kaart onder een halogeenlamp en onder een TL lamp (de witbalans van het fototoestel werd manueel bijgesteld).

De RGB waarden die voor de tabel hiernaast gebruikt worden, zijn wiskundig afgeleid uit het L*a*b* kleurmodel (in dewelke ze gedefinieerd zijn) en aangepast voor sRGB. De sRGB kleurruimte wordt standaard gebruikt in de computerwereld.

De kleuren van de GretagMacbeth ColorChecker hebben een volgnummer, maar ook een gestandardiseerde naam.

Een full-screen GretagMacbeth ColorChecker kaart is hier te zien (werkt enkel in compliant browsers, dus niet met internet explorer van microsoft).