|
Breedhoeklenzen veroorzaken ook vervormingen omdat ze niet rectilinear werken.
Tonvervorming of
barrel distortion
|
|---|
Naast het feit dat je moeilijk zowel het midden van het beeld als de hoeken scherp kan krijgen veroorzaken breedhoeklenzen (retrofocus configuratie) ook beelvervormingen (distortie): rechte lijnen worden krom (tonvervorming). Dit fenomeen is reeds merkbaar bij normaallenzen (50mm filmequivalent), maar valt pas echt op bij breedhoeklenzen. Fototoestellen met een cropsensor kunnen dit fenomeen verminderen (omdat het deel van het beeld dat de meeste fouten vertoont weggesneden wordt). Echter: de beeldverwelving stijgt exponentieel, dus sneller dan dat je de fout kan wegwerken door te croppen. Met een full size sensor of een cropsensor, vanaf een bepaalde openingshoek zijn de vervormingen duidelijk merkbaar.
Tonvervorming:
Aan sensorzijde zijn de lichtstralen meer evenwijdig dan aan objectzijde.
Zuivere Tonvervorming kan in Photoshop gereduceerd worden door de bol-filter te gebruiken met een negatieve waarde (eerst de canvas vergroten).
|
Kussenvervorming of
pincushion distortion
|
|---|
Een telephoto lens (dit is een type telelens waarbij de lenseenheid korter gemaakt werd dan de brandpuntsafstand, waarbij er dus "gefoefeld" wordt) geeft kussenvervorming. Vraag het maar aan een electronika-technieker van de oude generatie (één die nog beeldbuistelevisies hersteld heeft). Het onderwerp op grote afstand gedraagt zich als een wehnelt cylinder (nagenoeg evenwijdige stralen), de lenzen zijn het afbuigjuk en de sensor is de fosforlaag. Vraag hem maar eens wat E-W correctie is! Kussenvervorming kan echter verminderd worden op lensniveau.
Kussenvervorming
Aan objectzijde zijn de lichtstralen meer evenwijdig dan aan sensorzijde.
|
Moustache |
|---|
Tonvervorming kan gedeeltelijk beperkt worden door een speciale lensconstruktie. Bij long zoom lenzen (waarbij de lens een breed zoomgebied bestrijkt) vertoont de lens daarom een lichte vorm van kussenvervorming in tele-stand en een lichte vorm van tonvervorming in breedhoekstand (het is een compromis). Kussenvervorming kan op zijn beurt òòk gecompenseerd worden, waarbij je dan moustache-vervorming bekomt (kussenvervorming enkel in de hoeken).
Retrofocus en telephoto lenzen worden besproken op de historiekpagina van de lenzen.
In de praktijk
Dit effekt treed vooral op bij complexere lenzen (telephoto en vooral retrofocus construkties) omdat deze lenzen niet rectilineair werken. Bij breedhoeklenzen (retrofocus) heeft men vooral last van tonvervorming en bij telelenzen (telephoto constructie) kussenvervorming. Het is mogelijk deze fouten te verminderen door een aangepaste optische lensbouw. Echter: bij het zoomen verandert het effekt, waardoor een zoomlens altijd een mate van vervorming zal tonen als de zoomfaktor groter wordt.
Deze vervormingen worden tegenwoordig goed gecorrigeerd, en vallen in de meeste gevallen niet op. Op vergelijkingssites wordt gesproken van een fout van 3% alsof het een ernstige tekortkoming zou zijn. Een fout van 3% valt normaal niet op; enkel als je hoofdzakelijk gebouwen zou fotograferen moet je letten op de vervorming.
- Zichtbaar effekt: tonvervorming of kussenvervorming
- Fout verminderen: Verder van het onderwerp staan, prime lens of zoomlens met kleine zoomwaarde (maximum 3) gebruiken
Perspectief wordt op een nieuwe pagina besproken. Dit is geen vervorming.
|
Deze fout ontstaat door de vorm van de lens. Vroegere lenzen waren sferisch geslepen en men was verplicht kleine openingen te gebruiken om de fout tot een aanvaardbaar niveau te herleiden. Tegenwoordig gebruikt men gecombineerde optieken (bestaande uit meerdere lenzen die elkaar compenseren), soms met asferisch geslepen lenzen om het aantal enkelvoudige lenzen te kunnen beperken. Sferische aberratie is tegenwoordig goed onder controle, zelfs bij relatief grote lensopeningen.
Coma-vervorming (van het woord komeet) wordt eveneens veroorzaakt door de vorm van de lens, maar treed nu op voor lichtstralen die de lens schuin raken (de sferische aberratie is een speciale vorm van coma vervorming, namelijk als de lichtstralen de lens loodrecht raken). Coma-vervorming is zichtbaar in de hoeken en vermindert eveneens bij kleinere lensopeningen. De naam komt van komeet omdat heldere punten een "staartje" hebben, dat naar de buitenkant van het beeld uitdeint.
Dit fenomeen is beter bekend onze zijn engelse naam (field curvature) en wordt veroorzaakt door het feit dat de zijkanten van het beeld op een grotere afstand van de lens staan dan het middelpunt van het beeld. Dit effekt is vooral merkbaar bij normaal- en breedhoeklenzen (waarbij de afstanden zijkant/centrum meer verschillen) en verplicht de fotograaf om een kleine opening te gebruiken, zodat men een voldoende scherptediepte bekomt. Het is ook een vorm van perspectiefvervorming, maar nu veroorzaakt door de grotere afstand van de hoeken tot de lens, en niet meer door het reliëf van het onderwerp.