ND filters


Fotografie » TechTalk » Lenzen | Accessoires en funkties » ND-filters

Er bestaan verschillende soorten grijsfilters (neutral density). Ze verschillen niet enkel in de mate van de zwarting, maar sommige filters hebben ook een verloop. De meeste filters worden voor landschapsfotografie gebruikt, naargelang de omstandigheden zal men het ene of het andere filter gebruiken.

Met een ND filter kan men een lange sluitertijd gebruiken, zelfs in volle zonlicht. Voorbeelden (en alternatieven zoals multi-pose) staan hier. De grijsverloopfilters worden gebruikt voor specifieke landschapsfotografie.

Beschik je niet over een grijsfilter, dan kan je overwegen verschillende opeenvolgende foto's samen te voegen.

Indexpagina
filters
Om een lange sluitertijd te bekomen kan je met een ND filter werken (Neutral Density). In het algemeen om een mooi effekt te bekomen moet je een filter gebruiken die in volle zonlicht een sluitertijd van een paar seconden toelaat met een opening van ƒ/8 en een ISO-waarde van 100ISO (de meeste digitale fototoestellen kunnen niet onder 100ISO gaan).

Een ND-1000 filter houdt 99.9% van het licht tegen en is dus bijna volledig zwart. Een ND-100 filter houdt 99% van het licht tegen. Er zijn twee ND aanduidingen in omloop, maar je kan ze gemakkelijk uit elkaar halen. De ND-1000 komt overeen met een ND-3.0 filter en een ND-100 met een ND-2.0. De densiteit-aanduiding komt nog uit de tijd van de film.

Naast de ND aanduiding heb je in de volgende tabel ook een stop-indicatie, namelijk hoeveel stops je extra moet belichten.

ND aanduidingOptische densiteitStop reductieSluitertijd
ND-2ND 0.31 (50%)1/250
ND-4ND 0.62 (25%)1/125
ND-8ND 0.93 (12.5%)1/60
ND-16ND 1.24 (6.25%)1/30
ND-32ND 1.55 (3.125%)1/15
ND-64ND 1.86 (1.56%)1/8
ND-100ND 2.06 2/3 (1%)1/6
ND-128ND 2.17 (0.78%)1/4
ND-256ND 2.48 (0.39%)1/2
ND-400ND 2.68 2/3 (0.25%)2/3
ND-512ND 2.79 (0.2%)1"
ND-1024 / ND-1000ND 3.010 (0.1%)2"

De sluitertijd wordt gegeven bij EV 15 (Exposure Value), dat is bij vol zonlicht. Opening is ƒ/8 en ISO = 100. Je merkt duidelijk dat je met kleine densiteiten niets kan aanvangen.

Om foto's met een lange sluitertijd te kunnen nemen bij vol zonlicht zal je eerder gaan naar een ND-1000 (10 stops reductie). Als er geen zon is, is een ND-100 (6 2/3 stops reductie) beter geschikt. Filters met een hoge densiteit worden vaak "big stopper" genoemd.

Waarop moet je allemaal letten bij het gebruik van een ND filter?

Kies voor een voldoende densiteit: met filters die maar een paar stops lichtreductie veroorzaken ben je eigenlijk niets als je lange sluitertijd foto's wilt nemen.

Scherpstelling doe je best manueel met de afstandsring (want de sensor ziet immers een heel donker beeld). Ook het beeld in de zoeker is volledig zwart. Het is aangeraden volledig manueel te werken, dus een sluitertijd van 10 seconden kiezen en dan spelen met de opening. Probeer een kleine opening van ƒ/8 te bekomen, dan heb je voldoende scherptediepte om de afstand in te stellen met de afstandsring. De meeste lenzen werken het best bij deze lensopening. Bij de kleinste openingen (ƒ/22) om zoveel licht mogelijk tegen te houden zijn de stofdeeltjes op de sensor heel goed zichtbaar en hebben de meeste lenzen last van diffractie (minder scherpe beelden).

Kies de laagste ISO-waarde van je fototoestel en zet die vast (geen auto-ISO). Bij een lage ISO-waarde produceert de sensor minder ruis. Als je de ISO-waarde laat oplopen, dan doe je eigenlijk de funktie van de grijsfilter teniet.

De reden waarom je manueel de belichting moet instellen is technisch: de lichtmeting bij spiegelreflexen gebeurt met een onafhankelijke sensor die onder het oculair zit. Maar als er veel licht is, dan kan er licht de meetsensor bereiken via het oculair. De beelden zijn dan sterk onderbelicht. Je kan het oculair afdekken het een speciale kap. Met een sterke ND filter is het oculair toch onbruikbaar.

Een langere sluitertijd veroorzaakt sensorfouten die wat gecompenseerd kunnen worden door een tweede foto met gesloten sluiter te nemen (deze foto bevat enkel ruis) en die tweede foto af te trekken van de eerste foto. Het fototoestel voert deze handelingen automatisch uit: bij een sluitertijd van 15 seconden wordt er achteraf een tweede opname gemaakt van eveneens 15 seconden. Bij sommige toestellen moet deze funktie manueel geselecteerd worden.

De filter moet je op de lens monteren en moet dus dezelfde diameter hebben als de lens. Hoe groter de filter, hoe duurder dat die wordt. Gelukkig zal je de filter gebruiken als de lens een minimale opening heeft, en dan zijn alle lenzen nagenoeg gelijk wat de beeldkwaliteit betreft (diffraction limited). Je kan best een filter kiezen voor je kitlens (18-55 ƒ3.5-5.6, dit is trouwens een breekhoeklens ideaal voor landschappen). Heb je een toestel met een full frame sensor, dan kan je kiezen voor de Canon EF 24-105, ook een lens die redelijk breed gaat.

Het is mogelijk meerdere ND filters op elkaar te monteren (let op de vignetering!). De ND-waarden vermenigvuldig je met elkaar (ND-16 × ND-32 = ND-512) en de densiteiten van de filters tel je op (ND 1.2 + ND 1.5 = ND 2.7)

Gebruik een groothoek bij lange sluitertijden om bewegingsonscherpte te vermijden. Zelfs de beste statieven kunnen niet alle trillingen onderdrukken.

Variabele ND filter

De filter met variabele densiteit bestaat uit twee polarisatiefilters die ten opzichte van elkaar gedraaid kunnen worden om het effekt van de filter te wijzigen. Een soort volumeregeling, zeg maar. In theorie kunnen deze filters nagenoeg al het licht tegen houden, maar dan heeft het bekomen beeld vreemde kleuren. Het minimum effekt komt ongeveer overeen met een ND-3 filter (reductie van een stop en half) en het maximaal effekt waarbij het beeld nog bruikbaar is komt overeen met een ND-500 (bijna 9 stops minder).

De variabele ND filter veroorzaakt een kleurzweem (te rood) die dan omslaat bij de maximale densiteiten (te blauw): ik heb de test uitgevoerd met de manuele lichtbalans. Een manuele lichtbalans is aangeraden om een stabiel resultaat te bekomen bij lage belichtingswaarden, maar in sommige gevallen is de automatische witbalans perfekt in staat de kleurzweem te onderdrukken. Dit hangt af van de ingestelde densiteit, van het toestel en van de filter (your mileage may vary).

Gebruik de filter niet op zijn mximaal filtervermogen, de foto's zijn onbruikbaar (ik haalde een ND-waarde van duizend). Op ND-100 zijn de foto's acceptabel (dus minder dat wat er op de filter zelf geschreven staat).

De lensopening speelt een rol bij het effekt van de filter. De filter wordt snel onbruikbaar bij een gemiddelde ND-waarde als de lensopening op ƒ/8 staat. Op ƒ/22 kan de filter op een veel hogere ND-waarde gebruikt worden.

De kwaliteit van variabele grijsfilters is er sterk op vooruit gegaan, in zoverre zelfs dat dergelijke filters gebruikt kunnen worden door beroepsfotografen. Dit zijn in het kort de voordelen van variabele grijsfilters:

Variabele grijsfilters hebben ook een paar nadelen:

Er dient nog gezegd worden dat alle filters (ND, vast of variabel, UV, polarisatie) allemaal flares veroorzaken als je fotografeert in de richting van de zon. Dit wordt veroorzaakt door de vlakke oppervlakte. Enkel dure speciaal gecoate filters hebben minder last van flares en ghosting.

Variabele ND filters zijn zeer gevoelig voor schokken. Bij een val kunnen er zones ontstaan met variabele densiteit, waardoor de filter niet meer bruikbaar is boven een bepaalde ND-waarde.

In het algemeen kan men stellen dat een filter met variabele densiteit bruikbaar is, behalve als de kwaliteit van de foto's maximaal moet zijn.


Zelfs een "merkloze" variabele ND filter geeft bruikbare resultaten.
ND Vario 4-400 82mm MMX

Zonder 1/90 ƒ/8 50ISO
Minimum 1/20 ƒ/8 50ISO
ND-90 1" ƒ/8 50ISO
ND-90 1" ƒ/8 50ISO
Maximum 15" ƒ/8 50ISO
Deze fotoreeksen zijn met tegenlicht genomen. De donkere zones hangen af van de positie van de filter.


Zonder 1/125 ƒ/8 50ISO
Minimum 1/30 ƒ/8 50ISO
ND-125 1" ƒ/8 50ISO
ND-125 6" ƒ/22 50ISO
Als de lichtomstandigheden beter zijn is het mogelijk hogere ND-waarden te bekomen.

Voldoende lange sluitertijden zijn enkel mogelijk met de kleinste lensopening van ƒ22. Hoe vreemd het ook mag zijn, deze kleine openingen laten hogere filterdichtheid toe zonder donkere zones.

De belichtingswaarde bedroeg 14EV, gemeten met een lichtmeter voor en na de foto's.

Paginas die volgens Google je zouden kunnen interesseren