Fotografie: spiegellens

Een speciale lens voor je reflex: een spiegellens

vooral gebruikt bij lange brandpuntsafstanden

Spiegellens

Fotografie » TechTalk » Lenzen » Spiegellens

Op je reflex kan je een speciale soort lens monteren: een spiegellens. Deze lenzen worden normaal gebruikt voor astronomie (de meeste telescopen hebben spiegels), maar ook voor natuurfotografie kunnen ze gebruikt worden. Alle spiegellenzen zijn primes: ze hebben een vaste brandpuntsafstand.

Alternatieve telelens

Rechts heb je de drie meest gebruikte optische systemen:

de klassieke telelens (dioptrische lens),
de telescooplens (Newton reflector) en
de spiegellens.

De spiegellens is meestal uitgerust met spiegels èn lenzen: het is een catadioptrische lens.

De normale telelens is minstens uitgerust met een apochromatische lens (om kleurschifting tegen te gaan: dit zijn de twee lenzen die aan elkaar gekleeft worden in doublet-vorm) en asferisch geslepen, wat de lens bijzonder duur maakt van zodra de objectieflens groter wordt. Uitleg over de evolutie van de lensconstructie alhier.

Voordelen

Een spiegellens kan veel korter gemaakt worden dan een klassieke telelens (zelfs in telephoto-construktie).
In tegenstelling met de badkamerspiegels (die de laatste jaren enorm veel gebruikt worden in (zelf)portret"fotografie") zit de reflekterende laag op de voorkant van het glas. Het licht moet daarom niet door het glas gaan, en dit betekent minder vervormingen (voornamelijk dispersie of kleurbreking): correctielenzen kunnen achterwege blijven. Het beeld is zeer scherp en contrastrijk.
Omdat de optiek minder lenzen gebruikt is de hele construktie veel lichter.
Catadioptrische lenzen kosten heelwat minder dan dioptrische lenzen met eenzelfde brandpuntsafstand, 300€ in plaats van 3000€.

Catadioptrische lenzen worden vooral gebruikt daar waar een zeer lange brandpuntsafstand nodig is, bijvoorbeeld bij het fotograferen van hemellichamen en wildlife. De meest gebruikte brandpuntsafstanden gaan van 500 tot 1000mm. Een dergelijke lens is niet langer dan een kleine tele en weegt minder.

Spiegellenzen worden vaak als "minderwaardig" beschouwd, en dit is zeker niet waar! Vaak is het beeld scherper dan een equivalente dioptrische lens en de beperkte lichtgevoeligheid is inherent aan dergelijke extreme telelenzen.

Nadelen

De brandpuntsafstand is vast (maar dat is trouwens het geval met alle extreme telelenzen).
Dergelijke lenzen zijn niet echt lichtgevoelig (een normale waarde is ƒ/8), het gebruik van een statief is bijna altijd noodzakelijk.
De opening kan niet verminderd worden en de scherpstelling is meestal manueel (geen focus motor). In principe kan de manuele stigmometer wel gebruikt worden, al is de gevoeligheid maar ƒ/8. Vanwege de lensconstructie gedraagt de lens zich als een ƒ/5.6
De Out-of-focus highlights (blur disc) hebben de vorm van een scherpe ring, en niet van een zachte vlek. Een spiegellens heeft altijd een lelijke bokeh.
Grote fabrikanten (Canon, Olympus, Sigma,...) hebben zich teruggetrokken uit de markt van de spiegellenzen, waardoor er enkel kleine fabrikanten overblijven. De kwaliteit van de lenzen is niet gegarandeerd. De enige bekende lens, de Sigma 600mm ƒ/8 wordt niet meer gemaakt.

Blur disc

De blur disc heeft altijd de vorm van het diafragma of lensopening. Een spiegellens heeft geen diafragma, maar wel een ring in het midden van de objectieflens. Deze ringvorm is zichtbaar in de delen van de foto die niet in focus zijn. Dit nadeel van de catadioptrische lens is niet van toepassing bij het bestuderen van hemellichamen (alle onderwerpen staan op oneindig), en bij wildlife moet de fotograaf ervoor zorgen dat de achtergrond niet storend is.

Lichtgevoeligheid

De ring in het midden van de objectieflens speelt geen grote rol bij de beperkte lichtgevoeligheid van de lens. Alle extreme tele-lenzen zijn weinig lichtgevoelig (of je moet een uiterst grote objectieflens hebben). Is de diameter van de ring de helft van de totale lensdiameter, dan houdt die slechts 25% van het licht tegen.

Sony spiegellens catadioptrische lens

Sony

Ik ben niet zo'n grote fan van Sony, maar deze firma is wel de enige camerafabrikant die nog een echte catadioptrische lens in zijn assortiment heeft (alle andere lenzen van Sony lijken wel uit het catalogus van Canon te zijn gekomen: 24-70 ƒ/2.8, 100 f2.8 MACRO, ... Zelfs de pro-lenzen hebben de klassiek witte Canon-kleur!) De spiegellens van Sony is een prime lens van 500mm ƒ/8 (SAL-500F80). In tegenstelling met niet-merkgebonden lenzen werkt bij deze lens de autofocus. Optisch gezien (wat betreft de stigmometer) gedraagt de lens zich als een ƒ/5.6 en niet als een ƒ/8-optiek. De scherpstelling is niet ultrasonic, maar het is beter dan een manuele focus. Gemonteerd op de nieuwe α 900 van Sony is de scherpstelling supersnel en accuraat. De beperkte lichtgevoeligheid van de lens wordt opgevangen door de body-beeldstabilisator (sensor shift). Een inschakelbare ND-filter is voorzien (zoals op de betere videocamera's) want een diafragma is niet mogelijk.

Ik heb de lens korte tijd getest en ben zeer onder de indruk. Zoals bij nagenoeg alle spiegellenzen is het beeld zeer scherp. Omdat de spiegellens zo compact gemaakt is heb je minder moeite on het geheel stabiel te houden; de lens weegt minder dan een 24-70 F2.8 (SAL-2470Z)! Bij natuur-fotografie vangt de lens weinig wind.

De lens kan gebruikt worden voor sportmanifestaties: de lens is gemakkelijk draagbaar in vergelijking met een vergelijkbare klassieke telelens en een statief is minder noodzakelijk (lager gewicht). De lichtgevoeligheid is beperkt, maar dat is ook het geval indien je een extender of converter (resp. voor reflextoestellen of compact-toestellen) zou gebruiken.

Voorbeelden

Bij de foto links werd er specifiek gebruik gemaakt van de eigenschappen van een spiegellens: zijn ringvormige blur disc om een artistiek resultaat te bekomen. Als je goed kijkt zal je merken dat de blur ringen afgeplat zijn in de hoeken wegens optische vignetering.

Onderaan drie voorbeelden van het gebruik van een spiegellens. Wat vooral opvalt is de zeer hoge beeldscherpte, maar ook de storende achtergrond. Ook bij de laatste foto merkt je de typische blur-ringen op de achtergrond. Niet echt iets dat je zou willen bij een portfolio.